“สื่อใหม่” ศักยภาพการเปลี่ยนแปลงระบบสื่อ

Written by nopparat Wednesday, 31 August 2011 14:16

เมื่อวันที่ 8 เมษายน 2554  ที่ห้องประชุม มูลนิธิสื่อมวลชนศึกษา ทีมงานมีเดียมอนิเตอร์ได้มีโอกาสร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับ อาจารย์ปกป้อง จันวิทย์  กรรมการวิชาการโครงการเสริมสร้างสื่อมวลชนศึกษาเพื่อสุขภาวะ ภายใต้โครงการพัฒนาบุคลากรของมูลนิธิสื่อมวลชนศึกษา ในประเด็นเรื่อง “สื่อใหม่” และศักยภาพในการเปลี่ยนแปลงระบบสื่อ
 

อาจารย์ปกป้อง จันวิทย์

เริ่มด้วยอาจารย์ปกป้องพูดถึงประเด็นเรื่องผลกระทบของสื่อใหม่ เช่น สื่ออินเทอร์เน็ต ที่ทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงในสื่อกระแสหลัก เพราะเป็นสื่อที่คนเข้าถึงได้ง่าย มีความรวดเร็ว ทำให้เกิดการมีส่วนร่วม และส่งผลกระทบอย่างรุนแรงในวงกว้าง แต่ขณะเดียวกันก็มีข้อควรระวังที่ทำให้ความเป็นส่วนตัวลดลง ความน่าเชื่อถือของข้อมูลที่ต้องมีการตรวจสอบ เนื่องจากทุกคนมีศักยภาพที่จะเป็นสื่อได้(อาจารย์เน้นคำว่าศักยภาพ) แต่ต้องเสริมในเรื่องจรรยาบรรณเข้ามาประกอบด้วย และการเกิดขึ้นของสื่อใหม่ทำให้สื่อเก่าได้รับผลกระทบโดยตรง เมื่อต้องปรับตัวเพื่อความอยู่รอด ที่เห็นชัดเจนที่สุดคือสื่อสิ่งพิมพ์ ที่ปัจจุบันยอดขายของสื่อสิ่งพิมพ์ลดลงเป็นจำนวนมาก หลายแห่งต้องปรับกลยุทธ์ทางการตลาดเพื่อความอยู่รอด เช่น กรณีของ New York Time ที่กำลังจะมีการเก็บเงินกับผู้ที่เข้าอ่านจากทางเว็บไซต์ หรือหนังสือพิมพ์ไทยที่ไม่ทำข่าวเชิงลึก เพื่อลดต้นทุนและหารายได้ด้วยวิธีการอื่นๆ เช่น การจัด event โดยรับเงินจากราชการซึ่งอาจขัดต่อการทำหน้าที่สื่ออย่างอิสระ

สื่อออนไลน์มีความเป็นประชาธิปไตยในตัวของมันเอง เช่น Facebook เป็นทั้งพื้นที่ส่วนตัวและพื้นที่สาธารณะที่ทำให้เกิดการมีส่วนร่วมโดยการรวมกลุ่มทำกิจกรรมต่างๆ แต่ทั้งนี้ก็ควบคุมยาก เพราะไม่มีใครสามารถคุมสื่อออนไลน์ได้แม้แต่รัฐที่ทำได้เพียงการปิดเว็บไซต์เท่านั้น (กระทรวงไอซีที) ซึ่งไม่เป็นประโยชน์และไม่ควรทำ

ประเด็นความเป็นประชาธิปไตยในสื่อออนไลน์อาจารย์ปกป้องได้แนะนำหนังสือของประชาไทชื่อ “สื่อออนไลน์ : Born to be Democracy”  ที่มีการกล่าวถึงประเด็นเรื่องสื่อออนไลน์มีความเป็นประชาธิปไตยในตัวของมันเอง เพราะสามารถแสดงความคิดเห็นได้อย่างเสรี แต่ก็มีการพูดถึงประเด็นเรื่องการเข้าถึงด้านเทคโนโลยี ซึ่งเป็นปัญหาด้านความเหลื่อมล้ำ อาจารย์ได้ตั้งคำถามในส่วนนี้ว่า จะทำอย่างไรให้คนที่เข้าถึงสื่อออนไลน์เป็นคนส่วนใหญ่ของประเทศ

ทุกวันนี้ “สื่อใหม่” มีศักยภาพมากในการเปลี่ยนแปลงโดยเฉพาะสื่อออนไลน์เช่น ที่ผ่านมาปรากฏการณ์สื่อออนไลน์ได้นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองจากเหตุการณ์ความไม่สงบที่เกิดขึ้นในประเทศอียิปต์ ที่มีจุดเริ่มต้นจากคนโพสต์คลิปเด็กที่ถูกกลุ่มตำรวจรุมทำร้าย จนนำไปสู่การรวมกลุ่มในโลกออนไลน์ของคนที่ไม่พอใจในเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น แล้วออกมารวมกลุ่มเพื่อเรียกร้องเสรีภาพอย่างจริงจัง เพื่อทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง แล้วลุกลามไปประเทศข้างเคียงเหมือนโดมิโน อาจารย์ปกป้องยังได้ตั้งข้อสังเกตที่น่าสนใจว่าเหตุการณ์นี้จะเกิดขึ้นหรือไม่ ถ้าไม่มีสื่อใหม่ ไม่มี Social Network ที่ทำให้คนเกิดความมีส่วนร่วมในเรื่องเดียวกันแบบนี้

อาจารย์ยังแนะนำการตั้งโจทย์การวิจัยเรื่องนี้สำหรับทีมงานมีเดียมอนิเตอร์ต่อการศึกษาภายหน้าว่า ให้คำนึงถึงการเมืองในโลกออนไลน์สัมพันธ์กับการเมืองในโลกออฟไลน์อย่างไร เราต้องรู้จักย่อยและสังเคราะห์ความรู้

หลังจบการพูดคุยสิ่งที่ทีมงานได้เรียนรู้จากการแลกเปลี่ยนครั้งนี้คือ ความเข้าใจเกี่ยวกับศักยภาพของสื่อใหม่ที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของระบบสื่อ ส่งผลกระทบทางสังคมในบริบทต่างๆ และที่สำคัญทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในโครงสร้างสื่ออย่างชัดเจน

นอกจากนี้อาจารย์ปกป้องยังได้ฝากถึงเรื่องการทำงานของบุคลากรในองค์กรเกี่ยวกับการพัฒนาศักยภาพด้านการทำงาน ซึ่งอาจารย์คิดว่าทุกคนสามารถพัฒนาได้และอยากให้ทุกคนแสวงหาความรู้ใหม่ๆ เพิ่มเติมอยู่ตลอดเวลา ทั้งการอ่านหนังสือ ข่าว บทความที่เป็นประโยชน์ หรือการพบปะเรียนรู้กับนักวิชาการก็ช่วยเปิดโลกทัศน์ใหม่ๆได้ดียิ่งขึ้น และที่สำคัญเราต้องรู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น การทำงานกับคนหมู่มากย่อมมีปัญหาหรือความไม่เข้าใจกันในบางจุด บางครั้งก็ต้องยอมรับ เปิดรับความคิดเห็นของผู้อื่น การเป็นนักวิจัยที่ดีไม่ควรคิดว่าตัวเองเหนือกว่าคนอื่น รู้มากว่าคนอื่น ยิ่งเราทำงานวิจัย เราต้องตระหนักว่าเราไม่รู้ และการทำงานด้านนี้สิ่งที่สำคัญที่สุดคือ ความน่าเชื่อถือ

สุดท้ายอาจารย์ฝากทิ้งท้ายเกี่ยวกับการทำงานว่า “อย่ากลัวว่างานที่ทำจะไม่เห็นผลตอบรับ หรือกลัวว่างานที่ทำจะเสียเปล่า อย่างน้อยถ้างานไม่ได้ใช้ เราก็ได้เก่งขึ้น พัฒนาขึ้นจากการทำงาน”


ทีมงานมีเดียมอนิเตอร์